ü, ÅŸ, ı yerine Türkçe karakter: bozuk harfleri tanıyın ve düzeltin

Bir Türkçe harf neden iki karaktere dönüşür?

UTF-8’de her Türkçe harf iki bayt kaplar: ş için C5 9F, ı için C4 B1. Dosyayı Windows-1252 olarak okuyan bir program her baytı ayrı bir karakter yapar: C5 → Å, 9F → Ÿ. Böylece ş harfi ÅŸ olur. İlk karakter harfin hangi gruptan geldiğini gösterir, ikincisi hangi harf olduğunu.

• Ã ile başlayanlar: ü, ö, ç ve büyük Ü, Ö, Ç – bu harfler Batı Avrupa dillerinde de vardır.
• Ä ile başlayanlar: ı, ğ, İ ve Ğ.
• Å ile başlayanlar: ş ve Ş.

Şişli’de çarşamba günü İstanbul’un en güzel ağaçlarını gördük; Ömer çok sevindi.

Şişli’de çarşamba günü İstanbul’un en güzel ağaçlarını gördük; Ömer çok sevindi.

En sık görülen kalıplar

• ü → ü, ö → ö, ç → ç
• ÅŸ → ş, Åž → Ş
• ı → ı, Ä° → İ
• ÄŸ → ğ, Äž → Ğ
• Ãœ → Ü, Ö → Ö, Ç → Ç
• € → €, ’ → ’, “ → “ – ayrıntılar: bozuk kesme işareti ve tırnaklar

Tam tablo aşağıda. Bozuk kısım daha uzun görünüyorsa, örneğin ü, metin iki kez yanlış dönüştürülmüştür. Mojibuster bunu da tek seferde üç katmana kadar düzeltir – bkz. UTF-8 karakter düzeltme.

Başka bir hata: ý, þ, ð

ı yerine ý, ş yerine þ, ğ yerine ð görüyorsanız – örneğin Ýstanbul ya da þehir – bu ayrı bir hatadır: metin Windows-1254 (Türkçe ANSI) ile kaydedilmiş ve Batı Avrupa ayarlarıyla okunmuştur. Türkçe sayfada Mojibuster bu harfleri de otomatik olarak düzeltir. Ayrıntılar: mojibake nedir.

Bul ve değiştir ile düzeltmeyin

Word’de ya da Excel’de ÅŸ yerine ş yazdırmak mümkündür, ama yalnızca bütün kalıpları biliyorsanız işe yarar – Türkçede en az on iki tane vardır ve iki kez bozulmuş metinlerde daha da fazlası. Mojibuster her yeri bayt bayt kontrol eder ve yalnızca açıkça bozuk olanı değiştirir; doğru yazılmış harflere dokunmaz.

Sorun nereden kaynaklanır?

• Excel, BOM’suz bir UTF-8 CSV dosyasını çift tıklamayla ANSI olarak açar – doğru açmanın yolu.
• Dışa aktarımlar: e-ticaret, muhasebe, ERP ve e-fatura sistemlerinden gelen dosyalar yanlış kodlamayla açılır – bkz. CSV’de Türkçe karakter sorunu.
• Veritabanları UTF-8 verileri latin1 bağlantı üzerinden gönderir; tablolar ve bağlantı için utf8mb4 kullanın.
• Betikler dosyaları yanlış kodlamayla okur, örneğin PowerShell ya da encoding='utf-8' belirtilmemiş Python.
• E-postalar ve bültenler yanlış karakter kümesi bildirir.
• Altyazılar oynatıcı tarafından yanlış okunur – bkz. altyazı Türkçe karakter sorunu.

Sık görülen bozuk karakterler

Sık sorulan sorular

Diğer rehberler

• Her metinde bozuk karakterleri düzeltin Metin ve dosyalardaki bozuk Türkçe karakterleri düzeltin.
• CSV düzeltme CSV dışa aktarımlarındaki Türkçe karakterleri düzeltip UTF-8 kaydedin.
• Excel’de Türkçe karakter Excel bir CSV’yi açarken ş yerine ÅŸ gösterdiğinde.
• UTF-8 düzeltme Veritabanı, e-posta ve web sitelerindeki mojibake’yi giderin.
• Altyazı düzeltme Bozuk Türkçe karakterli SRT ve VTT altyazılarını düzeltin.
• Mojibake nedir? Bozuk karakterlerin anlamı, kökeni ve nedenleri.
• Kesme işareti ve tırnaklar Kesme işareti, tırnak ve tireler yerine ’, “, – ve ….
• Türkçe karakter yerine soru işareti Harfler yerine ? ya da � – neler kurtarılabilir, neler kurtarılamaz.